24/11/2025
THẠCH SÙNG
Là tên một loài bò sát nhỏ sống gần con người, hằng ngày giúp chúng ta dọn dẹp các loài côn trùng phiền toái trong nhà. Chúng là một nhóm thạch sùng nhà thuộc chi Hemidactylus.
Thạch sùng có thể sống ngoài vườn, trên thân cây xoài, cây mít hoặc nằm ngủ dưới đám lá mục cuối sân. Trong nhà, chúng thường ẩn mình trên la phông, khe tường hoặc đằng sau kệ, tủ. Không rõ từ khi nào mà thạch sùng vào nhà con người, nhưng có lẽ chúng cảm nhận được nguồn thức ăn dồi dào, nhiệt độ ấm áp và sự an toàn trong ngôi nhà của bạn nên đã quyết định ẩn cư ở đây vĩnh viễn luôn.
Thạch sùng là loài ăn thịt thuần túy, chúng chủ yếu săn các loài côn trùng nhỏ như gián, nhện, muỗi, ruồi... nói chung là bất kỳ con gì bay vào nhà bạn và lảng vảng ở gần bóng đèn - là địa bàn của nó. Nhưng nhiều người vẫn rất ghét con này, bởi vì tiếng kêu ồn ào, ăn vụng đồ ăn của con người, đặc biệt chúng ẻ rất thúi và rất nhiều.
Điều buồn cười nhất là người ta mong muốn chúng bắt (ăn) thật nhiều ruồi, muỗi và gián nhưng lại cấm nó không được phép ẻ? nếu ẻ thì cấm không được thúi? Thật sự ngoài nyc của mình ra, thì chưa thấy ai tiêu chuẩn kép và ngang ngược đến vậy. 🤣
Thạch sùng là bậc thầy leo tường, chúng leo còn giỏi hơn đám nhện nữa. Chân của chúng có cấu tạo vô cùng đặc biệt, đến mức Peter Parker cũng phải thầm ghen tị.
Thạch sùng nhà có 4 bàn chân, mỗi chân có 5 ngón. Trên các ngón của chúng chứa vài chục các phiến mỏng, là những lớp vảy đặc biệt ở mặt dưới ngón, mỗi phiến đó lại chứa hàng trăm ngàn các sợi lông nano siêu nhỏ, trên các sợi lông này có các đầu nhánh gọi là "mấu bám vi mô" (spatulae) dùng để bám vào các bề mặt trên tường. Tổng thể mỗi bàn chân của thạch sùng có hàng chục triệu các mấu này. Việc chúng bám được vào tường hoàn toàn là do các mấu vi mô tạo ra một lực gọi là lực Van der Waals với bề mặt tiếp xúc.
Lực Van der Waals là lực hút yếu giữa các phân tử trung tính, hoạt động ở khoảng cách nano mà không cần tiếp xúc trực tiếp. Ví dụ rút hai tờ giấy ra khỏi xấp giấy chúng luôn bám dính nhau, hai miếng kiếng (mica) đặt chồng lên nhau thì lấy ra rất khó, các tờ tiền mới cáu cũng hút nhau nhờ lực vô hình này...
Lực Van der Waals mà một con thạch sùng có thể tạo ra có thể giữ được một vật có khối lượng gấp 34 lần khối lượng cơ thể nó, vì vậy bạn gần như không bao giờ thấy chúng bị rơi xuống đất, trừ khi chúng đuổi cắn nhau mà rớt thôi hoặc do nó thích chơi cảm giác mạnh. Thậm chí có những con thạch sùng bị khe cửa kẹp chớt, mà vẫn không rơi xuống là do hiệu ứng vẫn còn của các mấu bám vi mô này, cho tới một ngày bạn phát hiện chỉ còn cái xác khô nhưng vẫn ngoan cường bấu víu vào quá khứ. Bạn đã hiểu vì sao người nhện gato với nó và quyết bắt nó bằng được trong một tập phim rồi đấy.
Ngoài việc leo tường giỏi, thạch sùng còn có khả năng đánh lừa rất tài tình. Khi gặp nguy hiểm, nó sẽ tự rụng đuổi rồi bỏ chạy trối chớt. Phần đuôi đó vẫn cử động được, nhờ vào các dây thần kinh vẫn lành lặn ở khu vực đó. Lúc này cái đuôi rụng giữ vai trò thu hút sự chú ý của kẻ địch, có khi lên đến cả phút, còn chủ nhân đã ba chân bốn cẳng trốn đi từ khi nào rồi. Hãy hỏi con mèo nhà bạn chúng đã bị lừa bao nhiêu lần bởi cái trò này rồi 😅
Thạch sùng có tuổi thọ khá cao, tầm 2-3 năm tùy loài. Với loài Hemidactylus frenatus chuyên sống trong nhà thì tuổi thọ có thể lên tới 4-5 năm, nhờ vào môi trường lý tưởng và phải may mắn khi gặp chủ nhà dễ tính, chứ nhà nyc mình thì xác định nhé.
Thạch sùng giao phối và sinh sản quanh năm (trung bình 4-7 lứa mỗi năm), đặc biệt mạnh vào mùa mưa (thời điểm nhiều côn trùng). Thạch sùng sinh sản hữu tính, tức là cần phải có "ấy ấy" mới thụ tinh được. Con đực thường phát ra tiếng kêu gọi bạn tình. Sau giao phối, tầm 4-6 tuần con cái mới đẻ.
Trứng thường được đẻ vào các khe tường, góc khuất, gần chỗ chúng sống (giống với tắc kè), đặc biệt là số trứng gần như là 2 quả (hiếm khi 1 hoặc 3 quả hoặc nhiều hơn). Khác với một số loài bò sát khác, thì giới tính của thạch sùng trong trứng không bị chi phối bởi nhiệt độ và môi trường, mà đã được quy định bởi NST ngay tại thời điểm thụ tinh.
Nếu trong nhà bạn có đủ biệt đội siêu anh hùng gồm: Rết nhà, nhện thợ săn, tò vò ngọc lục bảo, tò vò cờ hiệu (múa lân) và thêm thạch sùng này, thì đó là nhà bạn bẩn lắm rồi, lo mà dọn dẹp vệ sinh đi. 😑
- Côn Trùng Việt Nam -
