02/09/2026
* Kế hoạch Nam Tư
Một dấu ấn khác của ông Ba trong thời kỳ này, đó là “Kế hoạch Nam Tư”, bắt đầu từ năm 1998, từ cuộc chiến tranh Nam Tư lần thứ hai (lần thứ nhất là năm 1990).
Lúc bấy giờ, Mỹ và phương Tây lợi dụng mâu thuẫn nội bộ và xung đột sắc tộc để can thiệp trực tiếp vào Nam Tư ở mức độ khác nhau. Và cuối cùng là tự lập ra “liên quân” để cùng đồng minh hành động quân sự vào lãnh thổ Nam Tư. Sở dĩ không nói đây là “cuộc chiến tranh xâm lược” vì nó là cuộc chiến tranh tập kích đường không kết hợp với bao vây, cấm vận để đánh gục ý chí của đảng cầm quyền đứng đầu là Tổng thống Slobodan Milosevic, nhằm buộc họ chấp
thuận thỏa hiệp với các thành phần đối lập để thành lập một chính phủ đa nguyên, đa đảng
Trước bối cảnh mới khi Mỹ đã trở thành là siêu cường độc tôn trên thế giới và sẵn sàng gây chiến với bất kỳ quốc gia nào bằng loại hình chiến tranh mới, hiện đại. Như vậy, một yêu cầu quan trọng đặt ra cho tình báo, đó là phải nắm để xem kịch bản Mỹ gây bất ổn như thế nào, tác chiến ra làm sao, sử dụng vũ khí gì?
Tôi đi chuyến này ông Ba rất lo lắng. Khó khăn, phức tạp cả từ trong lẫn ngoài, phần nhiều là những bất ổn khó tiên lượng nên chuyến đi Nam Tư của tôi khiến ông Ba đặc biệt quan tâm. Nhưng lo thì lo, ông vẫn giao nhiệm vụ cho tôi đi.
Ông dặn:
- Cậu tìm hiểu xem là các hình thức, mức độ mà Mỹ can dự là như thế nào? Nhân tố nào dẫn đến biến động, xung đột sắc tộc ở Nam Tư và họ dùng cách nào để xử lý?
Ngoài nhiệm vụ về mặt tình báo chính trị, thì ông Ba còn giao cho tôi một nhiệm vụ nữa, đó là tìm hiểu các loại vũ khí Mỹ đã sử dụng ở Nam Tư để xây dựng cách đánh, cũng như hoàn thiện trang bị, vũ khí của ta trong tương lai. Chuyến đi Nam Tư còn gặp trở ngại ở chỗ, lúc bấy giờ Mỹ lập ra “liên quân” can thiệp vào Nam Tư chứ không phải thông qua mô hình UNTAC, tức là không phải Liên Hợp quốc. Liên quân do Mỹ dẫn đầu, sử dụng các lực lượng quân sự trực tiếp của Mỹ tiến hành bao vây vùng đỏ đối với Nam Tư. Tất cả tuyến đường vào Nam Tư đều bị liên quân chiếm giữ, bằng một hiệp định rất “mù mờ giữa một chính phủ đối lập tự xưng ở nước ngoài ký với Mỹ và liên quân. Ngoài ra, Mỹ áp dụng phương thức tấn công đường không, lúc bấy giờ lần đầu tên lửa Tomahawk được sử dụng ở diện rộng.
Chuyến công tác Nam Tư - gồm tôi, Hùng Dũng Tân - là một câu chuyện dài và là một điệp vụ mới mẻ, đầy khó khăn trắc trở. Nhưng chúng tôi vẫn thực hiện nhiệm vụ theo tinh thần “khó mấy cũng phải làm". Và đã thành công Nguyên nhân tan rã của các đảng cầm quyền tại Ba Lan, Đức, Bulgaria... đã được phân tích rất nhiều. Nhưng có lẽ khi nói bài học về nguyên nhân mất đi sự lãnh đạo của các đảng cánh tả ở Đông Âu thì không thể không đề cập tới trường hợp đặc thù của Nam Tư. Thứ nhất, Đảng Xã hội chủ nghĩa Nam Tư đã chấp nhận tham gia vào các “trò chơi dân chủ” theo kiểu tư bản, mà quan trọng nhất là đảng không còn độc tồn giữ vai trò lãnh đạo mà chỉ giữ chính quyền. Khi giữ chính quyền thì phải kiểm soát an ninh, quân đội. Đấy là vấn đề nguyên tắc sống còn, không được thay đổi. Thứ hai, trong nhiều bối cảnh, thậm chí trong bối cảnh đa nguyên, thì cương lĩnh, đường lối của đảng luôn luôn bị các thế lực đối lập, thế lực bên ngoài tác động, làm cho xô lệch đi, nhất là về vấn đề chính quyền. Thứ ba, nguy hiểm nhất là mất đoàn kết nội bộ. Mà để chia rẽ nội bộ đảng, các thế lực chống đối thường dùng khẩu hiệu thâm độc nhất là: “Đảng Xã hội chủ nghĩa Nam Tư không có Milosevic" (viết tắt là mô hình “Đảng trừ M"). Chỉ một câu khẩu hiệu đó thôi nếu hiện thực hóa được là đảng sẽ tan rã vì thực chất là nó sẽ thúc đẩy sự đổ vỡ và mất đoàn kết trong nội bộ đảng. Đây là “trò chơi dân chủ”, bên ngoài đường thì tổ chức biểu tình, đối với dân thì tuyên truyền, bên trong thì đòi hỏi “Đảng trừ M" để chia rẽ nội bộ. Ngoài ra còn phải kể tới rất nhiều sức ép từ các thế lực bên ngoài. Những vấn đề liên quan tới sự tan rã, đánh mất vai trò của Đảng Cộng sản hoặc Đảng Xã hội chủ nghĩa tại Liên Xô cũ và Đông Âu đã để lại rất nhiều bài học quý giá về nhiệm vụ bảo vệ Đảng ta trong mọi tình huống, nhất là khi có khủng hoảng. Trong thời gian làm việc tại Đông Âu và các nước SNG, chúng tôi cũng đi thăm một số đơn vị lực lượng vũ trang. Trước hết là của Đức và một số đơn vị của Nga đóng ở Đông Đức, Ba Lan, một số đơn vị ở Bulgaria. Chúng tôi đã đặt câu hỏi và nhận được những câu trả lời lặp lại mà mình đã gặp ở trường tình báo Liên Xô. Đó là quân đội không được dính vào chính trị. Cho đến giờ này, tôi vẫn thắc mắc vì sao Liên Xô là "người anh cả", lại cùng với các nước Đông Âu khi đó lại đưa ra một nguyên tắc mà ai cũng biết là sẽ dẫn tới mất chế độ như thế. Tôi nghĩ có hai lý do: Thứ nhất là họ chưa nhận thức đầy đủ được vai trò và trách nhiệm bảo vệ đảng của quân đội trong bối cảnh vô cùng phức tạp và khó khăn. Đồng thời, họ cũng chưa nhìn thấy sự nguy hiểm của “cách mạng nhung”, sức mạnh mềm đánh vào tâm lý, tức là chưa nhìn thấy sức mạnh chính trị mà các thế lực chống đối có thể sử dụng để vô hiệu hóa quân đội - công cụ quan trọng nhất trong bảo vệ đảng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa. Thứ hai, chúng tôi có cảm giác vì Liên Xô khống chế Đông Âu theo kiểu áp đặt, nên họ không cho phép quân đội của các nước Đông Âu có tư tưởng chính trị riêng, có bản sắc yêu nước riêng, có niềm tự hào về lịch sử của đất nước mình... mà chỉ là tổ chức quân sự chuyên nghiệp bổ trợ cho quân đội Liên Xô. Tôi cho rằng đây là một lý do sâu xa, cho nên ngày càng thấy chủ trương của Đảng và Nhà nước ta về độc lập, tự chủ trong lĩnh vực quốc phòng - an ninh thì càng phải độc lập tự chủ về ý thức chính trị - tỉnh thần của Quân đội. Đặc biệt khi chúng ta giúp đỡ, hỗ trợ các nước bạn bè về quốc phòng - an ninh, thì phải luôn tồn trọng bạn, để bạn cũng thật sự độc lập tự chủ, miễn là bạn giữ được ổn định, phát triển của đất nước họ và hòa bình hữu nghị với ta.
Câu chuyện Nam Tư là một mảnh ghép ít người biết trong cuộc đời hoạt động của ông Ba. Từ rất sớm, ông đã nhìn ra sự cấp thiết của vấn đề, nhìn thấy được mối liên hệ giữa câu chuyện của Nam Tư với vấn đề Tây Nguyên những năm sau đó, là xung đột sắc tộc, sức ép quốc tế, lập các trại tỵ nạn ở nước láng giềng, tổ chức các đội quân bí mật để gây bạo loạn, rồi can dự của phương Tây ở các mức độ khác nhau... Giai đoạn 1994 – 1995, trước yêu cầu nhiệm vụ mới, đặt ra vấn đề với chúng tôi là phải có một cơ quan chuyên trách về tình báo khoa học công nghệ và tình báo ngoài nước. Ông Ba nói với chúng tôi về ý tưởng thành lập một đơn vị tình báo tầm xa chuyên biệt:
- Hoạt động ở nước ngoài phải tách ra bởi nó quá xa so với hoạt động trước đây của chúng ta. Phải chuyên môn hóa, biến nó thành một lĩnh vực tình báo chuyên ngành, chuyên làm nhiệm vụ tình báo tầm xa nhưng phải bám chặt sự phát triển của khoa học công nghệ. Đây là một nhiệm vụ rất lớn, rất nặng nề và rất lâu dài.
Một thời gian sau, nhiệm vụ “nở ra nhanh, Bộ và Tổng cục chỉ đạo xây dựng một cơ quan tình báo trực thuộc Tổng cục, chuyên về Tình báo khoa học công nghệ và Tình báo ngoài nước.
Đến đầu năm 1995, chúng tôi tổ chức Hội nghị Tình báo khoa học công nghệ để lấy ý kiến tham gia vào đề án thành lập cơ quan tình báo mới. Tham gia hội nghị có các ông Hai Trung, Hai Nhạ, Sáu Trí, Trường Tiến,... và nhiều cán bộ kỳ cựu khác. Ông Ba Quốc chủ trì hội nghị. Sau khi nghe báo cáo, vào giờ giải lao, ông Hai Trung nói với ông Ba:
- Anh Ba, lãnh đạo Tổng cục có chủ trương như thế. Cục 12 lại có những cán bộ trẻ như thế này thì anh em mình còn lâu mới bắt kịp được chúng nó.
Chỉ thấy ông Ba nở nụ cười hiền từ, còn ông Sáu Trí nói: - Thế cho nên anh em mình còn phải có trách nhiệm tiếp tục với lớp trẻ.
Sau hội nghị, tôi giao cho Phạm Ngọc Hùng viết đề án, ông Ba và tôi trực tiếp chỉnh sửa rồi trình Thủ trưởng Tổng cục thông qua. Sau này, chúng tôi lên báo cáo và được Bộ trưởng Đoàn Khuê phê duyệt. Sau đó vài tháng, chúng tôi
lại lên gặp Thủ trưởng Bộ xin ý kiến về định hướng hoạt động của cơ quan chuyên trách về tình báo khoa học công nghệ. Khi đó, Đại tướng Bộ trưởng vừa cười vừa kể chuyện cho mấy thầy trò gồm ông Ba, tôi và Hùng
- Hôm trước họp Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Đỗ Mười đã nói ta phải tổ chức tình báo khoa học công nghệ để phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tôi đáp luôn: “Quân ủy Trung ương đã triển khai nhiệm vụ này”.
Ông Đỗ Mười liền nói: "Thế thì Quân ủy Trung ương đã đi trước Bộ Chính trị”.
Cơ quan tình báo mới ra đời, trở thành một đơn vị lớn của Tổng cục. Người đầu tiên được giao phụ trách là Phạm Ngọc Hùng. Xuất phát từ ý tưởng của ông Ba về một đơn vị chuyên hoạt động tình báo tầm xa, sau khi đơn vị ra đời, có thể nói “nó” đã lớn rất nhanh và sau này không chỉ đảm nhận nhiệm vụ của một cơ quan, vừa tiến hành các hoạt động điệp báo, mà còn hỗ trợ, tham mưu cho các đơn vị khác trong các kế hoạch tình báo khoa học công nghệ, tình báo ngoài nước, tình báo chính trị, tình báo kinh tế...
Trích: Người Thầy - Nguyễn Chí Vịnh
Send a message to learn more