04/02/2026
"ทำไม แมงเม่า ถึงออกมาเต็มไปหมด ตอนหัวค่ำช่วงนี้ ?
คือช่วงสัปดาห์นี้ (หรือจริงๆ ก็ช่วงเดือนกุมภาพันธ์ของทุกปี) เรามักจะเห็นแมลงเม่าออกมาบินเล่นแสงไฟเป็นจำนวนมาก ในพลบค่ำ เวลาประมาณ 1 ทุ่มไปจนถึงซัก 2 ทุ่มถึงจะหายไป โดยพบเห็นได้แทบทุกพื้นที่ ไม่ว่าจะในเมืองหรือในต่างจังหวัด ทั้งตามไฟส่องสว่างริมถนนริมทางเดิน หรือแม้แต่ในบ้านของเรา ก็มุดช่องประตูหน้าต่างเข้ามาบินเล่นไฟ สร้างความรำคาญอย่างมาก
และก็น่าสงสัยว่า ทำไมมันถึงออกมาพร้อมๆ กันแบบนี้ นัดมาสังสรรค์ปาร์ตี้กันหรืออย่างไร หรือจะเป็นลางบอกเหตุเภทภัย พายุใหญ่ น้ำท่วม ฯลฯ อะไรหรือเปล่า !?
คำตอบคือ เปล่าครับ ! มันเป็นปรากฎการณ์ธรรมชาติที่เกิดขึ้นได้ เมื่อแมงเม่า (ซึ่งก็คือ ปลวก ตัวเต็มวัยและพร้อมจะผสมพันธุ์) รับรู้ได้ถึงสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงไป จากอากาศร้อนไปสู่อากาศที่ชื้นขึ้น และเหมาะสมต่อพวกมันที่จะออกมาจากรังใต้ดิน บินขึ้นจับคู่ผสมพันธุ์ ใต้แสงไฟ
"แมลงเม่า" เป็นปลวกในระยะที่จะออกจากรังเพื่อขยายอาณานิคม ด้วยการจับคู่ผสมพันธุ์ และหาที่เหมาะสมมาสร้างรังปลวกใหม่ จึงมักจะเห็นโผล่ออกมาในช่วงฤดูฝน หรือหลังฝนตก ที่มีอากาศชื้น โดยเฉพาะตอนกลางคืนเมื่อเปิดไฟ แมงเม่าจะถูกดึงดูดด้วยแสงไฟ ให้บินเข้าหา โดยเฉพาะไฟสีขาวหรือแสงไฟฟลูออเรสเซนซ์
แม้จะมีอายุสั้น และก็ไม่ได้กัดหรือทำร้ายคนโดยตรง แต่การที่แมลงเม่าบินเข้าบ้านจำนวนมาก อาจสร้างความรำคาญ ทำให้พื้นและเฟอร์นิเจอร์สกปรก เลอะเทอะ จากปีกที่หลุดร่วง อีกทั้งยังเป็นสัญญาณเตือน ว่าบริเวณรอบบ้านอาจมีรังปลวกอยู่ โดยเฉพาะตามพื้นที่รอบบ้าน ที่มีดินชื้นหรือไม้ผุ อาจเป็นแหล่งที่อยู่และวางไข่ของปลวกได้
สำหรับวิธีการที่จะป้องกันแมลงเม่าเข้าบ้านนั้น เริ่มจากการลดการเปิดไฟนอกบ้าน และปิดแสงไฟในบ้าน ขณะที่เห็นแมงเม่าออกมาบินชุมนุม เลือกใช้ไฟที่เป็นสีเหลือง หรือแสง warm white จะดึงดูดแมลงเม่าได้น้อยกว่าไฟสีขาว ติดมุ้งลวดและปิดช่องว่างประตูหน้าต่างป้องกันแมลง ทำกับดักน้ำสบู่ โดยตั้งถาดน้ำผสมสบู่ใต้แสงไฟ เพื่อให้แมลงเม่าตกลงไป และไม่บินกลับขึ้นมา .. และควรป้องกันกำจัดปลวกที่อยู่ในบริเวณใต้ดินของบ้าน เพื่อไม่ให้เกิดแมงเม่าขึ้นมาด้วย
มาฟังคำอธิบายเรื่อง "แมงเม่า ออกมาตอนค่ำ" จากผู้เชี่ยวชาญหลายๆ ท่านกับเรื่องนี้กันครับ
----------------
"นายวัฒนา ศักดิ์ชูวงษ์" นักกีฏวิทยาชำนาญการพิเศษ กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม(ทส.)
ช่วงเวลาที่มีการเปลี่ยนแปลงของอากาศ เช่น จากฤดูฝน ไปฤดูร้อน หรือ พื้นที่ที่มีความชื้นมากๆ หรือความกดอากาศเปลี่ยนไป พวกแมลงเม่า ซึ่งเป็นตัวเต็มวัยของปลวกก็จะออกมาจากรังเพื่อจับคู่ผสมพันธุ์
เสร็จแล้วก็จะสลัดปีก แล้วมุดเข้าไปวางไข่ตามที่ต่างๆ เช่น ใต้ดิน ตามฝ้าเพดานบ้าน บริเวณซอกหลืบ หรือบริเวณที่มีความชื้น อับทึบ มีกระดาษเยอะๆ เป็นที่โปรดปรานของแมลงเม่า สำหรับการสร้างรัง วางไข่
แมลงเม่าจะออกมาจากรังช่วงพลบค่ำ โดยจะบินเข้าหาแสงไฟ เพราะแมลงทุกชนิดจะถูกดึงดูดโดยแสงสีเหลือง มันก็จะบินไปบินมา เพื่อจับคู่ผสมพันธุ์ เมื่อสำเร็จแล้วก็จะเข้ารังหรือไปหาที่สร้างรังใหม่
พวกมันมีความสามารถในการชอนไช เพื่อมุดเข้าไปตามซอกหลืบเล็กๆต่างๆภายในบ้านได้ดีมาก จึงไม่แปลกเลย ที่เราอาจจะเจอรังปลวกอยู่ตามฝ้าเพดาน อยู่ในสมุดหนังสือ ที่ถูกวางไว้ในที่อับชื้น ไม่ถูกขยับเขยื้อนเป็นเวลานานๆ
บ้านไหน หรือพื้นที่ใดที่มีแมลงเม่าออกมาบินเยอะๆก็อาจจะต้องกังวลด้วยว่า ในบ้านมีรังปลวงมากหรือไม่ อาจจะต้องเข้าไปตรวจสอบตามซอกหลืบต่างๆดู
วิธีป้องกันไม่ให้แมลงเม่าเข้าบ้าน คือ ต้องปิดไฟ และปิดประตูหน้าต่างบริเวณบ้าน และบริเวณซอกหลืบต่างๆให้มิดชิด แต่ไม่แนะนำให้ใช้ยาฆ่าแมลงฉีด เพราะโดยธรรมชาติแล้ว แมลงเม่าเป็นสัตว์ที่มีประโยชน์สำหรับการย่อยสลายเซลลูโลสของวัตถุต่างๆ เช่น ไม้ กระดาษ
ทั้งนี้แมลงเม่าจะมีช่วงเวลาที่ออกมาบินหาคู่ผสมพันธุ์แค่ 1-2 ชั่วโมง หรือแค่ชวงหัวค่ำเท่านั้น หลังช่วงเวลานั้นไปแล้ว มันก็จะสลัดปีก กลับเข้ารังไปหมด
หากปล่อยให้แมลงเม่าหลุดเข้ามาในบ้าน แสดงว่า โอกาสที่จะเกิดปลวกในบ้านตามมาใช่หรือไม่ ? ขึ้นกับว่า มันได้ผสมพันธุ์กันแล้วหรือยังด้วย แต่ก็ถือว่ามีโอกาสสูง หรือไม่ในบ้านหลังนั้นก็มีปลวกทำรังอยู่แล้ว เมื่อถึงเวลาปลวกเหล่านั้นเปลี่ยนเป็นตัวเต็มวัย หรือแมลงเม่าก็บินออกมาหาคู่ผสมพันธุ์ตามวัฏในธรรมชาติ
แมลงเม่าเยอะแบบนี้แสดงว่าจะเกิดความผิดปกติของสภาพอากาศ เช่น ฝนจะตกหนักหรือไม่ ? ตอนนี้ก็ยังไม่เห็นความผิดปกติอะไร ช่วงเวลาเดียวกันนี้ของปีที่ผ่านมา ก็เป็นแบบนี้ไม่ได้มีแมลงเม่ามากเป็นพิเศษแต่อย่างใด
หรือบางคนบอกว่า มีแมลงเม่าออกมามาก แต่ไม่เห็นมีฝนตกเลย ? การที่แมลงเม่าออกมานั้น ไม่จำเป็นว่าฝนจะต้องตก หรือมีการเปลี่ยนแปลงของอากาศบริเวณนั้น แต่อาจจะมีฝนตก หรือเกิดการเปลี่ยนแปลงของอากาศในพื้นที่ข้างเคียงก็ได้
นอกจากนี้ ในบ้านใดที่พบว่ามีแมลงเม่าบินออกมามาก ก็อาจจะต้องตรวจสอบ ว่ามีรังปลวกที่อาจจะกัดกินทำลายเนื้อไม้และสิ่งของต่างๆในบ้านมากก็ได้ ซึ่งต้องหาทางแก้ไขที่เหมาะสมต่อไป
------------
"อิสราพงษ์ วรผาบ" นักกีฏวิทยาชำนาญการ สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
ก่อนหน้านี้ เป็นช่วงที่ประเทศไทยมีสภาพอากาศแห้งและฝนทิ้งช่วง และในช่วงเดือนนี้ หลายแห่งพบฝนตก หรือถ้ายังไม่ตก ก็จะสังเกตได้ว่าอากาศเริ่มมีความชื้น ซึ่งสภาพอากาศเช่นนี้เป็นที่ชื่นชอบของแมลงเม่า (alates) ซึ่งเป็นวรรณะสืบพันธุ์ของปลวก ต้องการออกจากรังเพื่อบินจับคู่ผสมพันธุ์
โดยสาเหตุหลักที่มีผู้สังเกตได้มากในขณะนี้ น่าจะมาจาก 2 สาเหตุหลักคือ
1.ความชื้นอยู่ในสภาพที่เหมาะสม กระตุ้นให้แมลงเม่าบินขึ้นจากรังใต้ดิน
2.จำนวนประชากรในรังปลวกมีจำนวนมากขึ้นอาหารน้อยลง
นางพญาปลวกจะควบคุมประชากร โดยการปล่อยฟีโรโมนส่งสัญญาณให้วรรณะสืบพันธุ์รองพัฒนาเป็นแมลงเม่าตัวเต็มวัย พร้อมที่จะออกจากรังไปจับคู่ผสมพันธุ์และสร้างรังใหม่ ทิ้งไว้แต่นางพญา (queen) ราชา (king) ปลวกงาน (workers) และปลวกทหาร (soldier) ให้อยู่เฝ้ารังไว้เช่นเดิม
ขณะนี้มันเยอะขึ้นกว่าเดิมไหม ? ก็คงตอบไม่ได้ เพราะไม่เคยมีงานวิจัยหรือการสำรวจจำนวนที่แน่ชัด เป็นเพียงความรู้สึก แต่สิ่งที่เกิดขึ้นนี้เป็นเรื่องธรรมดาตามวงจรธรรมชาติ
แมลงเม่าที่บินออกมา มักจะเป็นแมลงเม่าที่เป็นตัวเต็มวัย เตรียมจะไปเป็นนางพญาหรือราชาปลวก พวกมันบินขึ้นมาเพื่อ จับคู่ผสมพันธุ์ตามแสงไฟ เสร็จแล้วก็จะสลัดปีก แล้วมุดเข้าไปวางไข่ตามที่ต่างๆ เช่น ใต้ดิน บริเวณซอกหลืบที่มีความชื้นเหมาะสม จากนั้นก็จะสร้างรังใหม่ใต้ดิน
วงจรเหล่านี้มักจะเกิดขึ้นในช่วงหัวค่ำ ตั้งแต่ช่วง18.00 น. ไล่ไปจนถึงประมาณ 21.00 น. หลังจากนั้นประชากรมันจะน้อยลง บ้างก็ได้คู่แล้ว สลัดปีก กลับเข้ารังไปหมด บ้างก็ปีกหลุดและตายไป
ภายในหนึ่งจอมปลวก พบราชินีราชินีปลวกเพียงตัวเดียว และมีขนาดใหญ่กว่าปลวกวรรณะอื่นๆ
----------
"รศ.ดร.เดชา วิวัฒน์วิทยา" อาจารย์ภาควิชาชีววิทยาป่าไม้ คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
สิ่งที่เกิดขึ้นในกรณีของแมลงเม่า คือเรื่องปกติในวงจรของสิ่งมีชีวิตตามธรรมชาติ และเท่าที่สังเกตแมลงเม่าที่ออกมาในช่วงนี้ น่าจะเป็นกลุ่มที่มาจาก ปลวกไม้แห้ง ซึ่งคือ ปลวกกินไม้ ที่ชอบแทะหรือกิน ไม้แห้ง ซึ่งมักจะชอบออกมาในช่วงต้นปี ตั้งแต่ปลายเดือนมกราคมจนถึงมีนาคม
ส่วนจำนวนที่พบมากในสัปดาห์นี้ น่าจะมาจากฝนที่ทิ้งช่วงนาน ซึ่งเมื่ออากาศชื้น ก็จะเป็นตัวกระตุ้นให้ปลวกบินขึ้นมาเป็นแมลงเม่า
ยังไม่มีอะไรที่ผิดปกติ แม้สถานการณ์ Climate Change จะเชื่อมโยงกับพฤติกรรมของสัตว์ แมลง ให้ออกมาช้าบ้าง เร็วบ้าง แต่สิ่งที่เกิดขึ้นนี้ยังไม่มีอะไรที่เชื่อมโยงได้ คาดการณ์ได้แค่ว่าอากาศกำลังเปลี่ยนแปลง และมีความชื้นมากในช่วงสัปดาห์นี้
อย่างไรก็ดี สิ่งที่เกิดขึ้น ไม่ได้ทำอันตรายใดๆ ให้แก่มนุษย์ เพราะสัตว์เหล่านี้เป็นเพียงกลุ่มแมลงที่สร้างความรำคาญเท่านั้น ข้อแนะนำมีเพียงปิดไฟ และปิดประตูหน้าต่างบริเวณบ้านในช่วงหัวค่ำ
ส่วนกรณีข้อสังเกตว่าบริเวณใดมีแมลงเม่าจำนวนมาก หมายความถึงการทีปลวกจำนวนมากเช่นกันนั้น ? ไม่ใช่ข้อเท็จจริงเสมอไป เพราะขึ้นอยู่กับว่าแมลงเม่าที่บินขึ้นมานั้นผสมพันธุ์กัน แล้วสร้างรังใหม่ได้หรือไม่
-------
ข้อมูลจาก https://www.matichon.co.th/local/news_481205 และ https://ngthai.com/wildlife/53864/flying-termite/ และ https://www.advancegroupasia.com/termite-swarm-prevention/
ภาพประกอบจาก https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%84%E0%B8%9F%E0%B8%A5%E0%B9%8C:Flying_Termites_after_rain.jpg
คลิกวันที่/เวลาเพื่อดูไฟล์ที่ปรากฏในขณะนั้น
